شنبه ٢٩ شهريور ١٣٩٩
منو اصلی
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
[عضویت]

بسم الله الرحمن الرحیم

راهکارهای ایجاد انگیزه و افزایش نشاط در میان طلاب

پیش درآمد:

1.       پیدایش نشاط و کسالت تحت اختیار انسان است به همین جهت در منابع دینی متعلق امر و نهی قرار گرفته است.

2.    کسالت روحی گاهی یک عارضه طبیعی است و گاهی به صورت یک بیماری مزمن در می‌آید. اگر به صورت یک بیماری حاد و مزمن درآید و به تنبلی و تن آسایی برسد مانند اعتیاد، درمان دشوار و فشار شدیدی نیاز دارد.

3.    خوابیدن درمان کسالت روحی نیست بلکه آن را تشدید می‌کند. امام علی (علیه السلام) در وصیت به امام حسین (علیه السلام): «یا بنی أوصیك بتقوی الله فی الغنی و الفقر و كلمة الحق فی الرضا و الغضب و القصد فی الغنی و الفقر و بالعدل علی الصدیق و العدو و بالعمل فی النشاط و الكسل».[1]

4.    کسالت و نشاط یک پدیده انسانی است و مانند سایر پدیده‌های انسانی نباید تک عاملی تحلیل شود؛ یعنی این حالت‌ها یکباره و بر اثر یک عامل خاص پدید نیامده و با یک عامل خاص نیز از بین نمی‌رود.

5.    کسالت و تنبلی طبیعت اولیه انسان است؛ یعنی اگر انسان به حال خود رها باشد گرایش او به سمت راحت‌طلبی و سکون است و برای حرکت و عمل، انرژی ویژه‌ای می‌طلبد.

6.       برای تقویت هر یک از ابعاد نفس باید از آن کار کشید.

7.    توجه دادن به ارزش نشاط و شادابی و ناهنجاری کسل و فشل؛ تنبلی هرگز نباید یک امر عادی تلقی شود و ترک عمل باید جرم دیده شود. فضای عمومی جامعه به گونه‌ای باشد که جوان از پرخوابی یا بی‌حالی شرم یا بیم داشته باشد.

8.       توجه به عنوان کراهیّة الکسل (ناپسندی کسالت) در روایات:

·         امام صادق (علیه السلام): «عَدُوُّ الْعَمَلِ الْكَسَلُ»[2]

·         امام کاظم (علیه السلام): «إِیاكَ وَ الْكَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا یمْنَعَانِكَ مِنْ حَظِّكَ مِنَ الدُّنْیا وَ الْآخِرَة»ِ[3]

·         امام صادق (علیه السلام): «مَنْ كَسِلَ عَمَّا یصْلِحُ بِهِ أَمْرَ مَعِیشَتِهِ فَلَیسَ فِیهِ خَیرٌ لِأَمْرِ دُنْیاه»ُ[4]

·         امام باقر (علیه السلام): «إِنِّی أُبْغِضُ لِلرَّجُلِ أَنْ یكُونَ كَسْلَاناً عَنْ أَمْرِ دُنْیاهُ وَ مَنْ كَسِلَ عَنْ أَمْرِ دُنْیاهُ فَهُوَ عَنْ أَمْرِ آخِرَتِهِ أَكْسَلُ»[5]

·         امام کاظم (علیه السلام): «إِیاكَ وَ الْكَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّكَ إِنْ كَسِلْتَ لَمْ تَعْمَلْ وَ إِنْ ضَجِرْتَ لَمْ تُعْطِ الْحَقَّ»[6]

·         امام علی (علیه السلام): «إِنَّ الْأَشْیاءَ لَمَّا ازْدَوَجَتْ ازْدَوَجَ الْكَسَلُ وَ الْعَجْزُ فَنُتِجَا بَینَهُمَا الْفَقْر»َ[7]

·         امام صادق (علیه السلام): «إِیاكَ وَ الْكَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّهُمَا مِفْتَاحُ كُلِّ سُوءٍ»[8]

·         «اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَ الْحَزَنِ وَ الْعَجْزِ وَ الْكَسَلِ وَ الْبُخْلِ وَ الْجُبْنِ»[9]

·         «اللَّهُمَّ أَذْهِبْ عَنِّی فِیهِ النُّعَاسَ وَ الْكَسَلَ وَ السَّأْمَةَ وَ الْفَتْرَةَ وَ الْقَسْوَةَ وَ الْغَفْلَةَ وَ الْغِرَّةَ»[10]

·         «اللهم انی أعوذ بك من الكسل و الفشل و العجز و التفریط و العجلة و التضییع و التقصیر و الإبطاء»[11]

·     «أن تجنبنا الإلحاد فی دینك و التقصیر فی تمجیدك و الشك فی توحیدك و العمی عن سبیلك و الكسل عن خدمتك و التوانی فی العمل لمحبتك»[12]

 

1.      راه‌های افزایش انگیزه توسط خود طلاب

الف. عوامل جسمانی (فیزیولوژیک)

1.          تنظیم خواب: خواب به موقع، خواب اول شب، خواب به اندازه نیاز و خواب با شکم خالی[13] و پرهیز از خواب بین الطلوعین

2.     رعایت برنامه غذایی: خوراک سالم و حلال، سبزیجات و صیفی­جات، خوراکی‌های طبیعی، شام سبک و پرهیز از خوراکی‌های مصنوعی و چرب، پرخوری، بدخوری.

3.          ورزش: مانند ورزش صبحگاهی، کوه، شنا و ...

4.          حجامت یا اهدای خون: که علاوه بر تأمین سلامتی از غلظت خون می‌کاهد.

5.          توجه به فضای محیط: مانند رنگ روشن، نور کافی، درجه حرارت متناسب، بوی مطبوع، زیبایی محیط، گل و گیاه و فضای سبز و ...

6.          رعایت بهداشت فردی، نظافت بدن و لباس و محیط

7.          رعایت نظم و آراستگی فردی و محیط پیرامون و پرهیز از شلختگی

8.          تأمین آسایش جسمانی (پرهیز از پوشیدن جوراب یا لباس تنگ، فشار ادرار، بد بودن محل نشستن و...)

9.          اقدام برای درمان بیماری‌ها و حفظ سلامت از جمله عفونت چشم که مستقیما موجب خواب آلودگی و کسالت است.

ب. عوامل غیر جسمی و غیرمادی

1.          ایمان به خدا و ارتباطات معنوی مانند دعا، استغفار، توسل و صدقه و ...

2.          دعا و درخواست طراوت روحی از خدای متعال[14]

3.     افزایش ایمان به رسالت طلبگی و روشن ساختن هدف از طریق مطالعه کتبی که در باره حوزه و طلبگی نوشته شده، ارتباط با اساتید و مباحثه[15]

4.          توجه به رسالت سنگین و وظیفه‌ جهانی طلبگی.

5.          معاشرت با انسان‌های سرزنده، نشیط و موفق.

6.          ارتباطات اجتماعی و هم‌صحبتی با دیگران.

7.          تفریح و استفاده از لذائذ حلال.[16]

8.          استقبال از برنامه‌های رقابتی.[17]

9.          حضور در جمع و فعالیت‌های جمعی و طراحی برنامه‌های گروهی؛ «الرفیق ثم الطریق».

10.       نظر به فراورده تولیدی[18]

11.       استحکام عمل[19]

12.       پرهیز از معاشرت با انسان‌های سست و بی‌رمق؛ «افسرده دل افسرده کند انجمنی را»

13.       پرهیز از گناه

14.       پرهیز از عزلت و انزوا و گوشه‌گیری[20]

15.       شناخت ظرفیت جسمی و روحی خود و عدم مقایسه خود با دیگران

16.       تلاش برای کسب مهارت‌های طلبگی

17.       شرکت مستمر در برنامه‌های اخلاقی و مجالس ذکر

18.       مطالعه سرگذشت بزرگان

19.       مشاوره مستمر در برنامه‌ها و بیان حالات روحی برای مشاوران

20.       پی‌گیری مستمر برنامه درسی و پرهیز از انباشته شدن تکالیف و عقب افتادن مباحثه

21.       پرهیز از برنامه‌های بیهوده و سرگرمی‌های لغو مانند فیلم، بلوتوث، تماشای فوتبال، اینترنت و ...

22.       پرهیز از پرداختن افراطی به فعالیت‌های جانبی وقت‌گیر مانند بسیج، هیأت، ورزش و کارهای اجرایی.

 

2. راه‌های ایجاد انگیزه توسط اساتید

الف. ویژگی‌های اخلاقی

1.          تلاش برای الگو بودن از جمیع جهات (علمی، اخلاقی، معنوی، اجتماعی و...)

2.          دل‌سوزی نسبت به طلبه و پی‌گیری مسائل شخصی زندگی او

3.          اهتمام به پرورش طلبه به موازات آموزش آن

4.          متخلق بودن به اخلاق عملی: مانند برخورد مهربانانه، سلام، تواضع، ... و پرهیز از تندخویی، بدگویی و طنزهای سبُک

ب. ویژگی‌های علمی و مهارتی

5.          قدرت علمی کافی

6.          بیان جذاب، لطیف و متنوع و توان ارائه روان و تفهیم کامل درس

7.          نشاط و طراوت علمی و تدریسی

8.          موفق بودن در چشم شاگردان

9.          اطلاعات کافی درباره روحیه جوان و مطالعات روانشناختی در این زمینه

10.       شروع درس با یک آیه، حدیث یا نکته اخلاقی

11.       بیان مطالب جنبی در کنار درس و استفاده از فرصت‌های جانبی

12.       معرفی الگوهای موفق و انسان‌های با انگیزه خصوصا شخصیت‌های زنده و شرح احوال آنان

13.       توجه دادن به بهداشت فردی و محیطی و تغذیه

ج. در ارتباط با طلبه

14.       ارتباط صمیمی با شاگردان و حضور در حجره ها و منازل آنان

15.       همراهی با طلاب در تفریحات و برنامه‌های متفرقه مدرسه

16.       بیان نقاط قوت، توانمندی‌ها و محسّنات هر یک از طلاب به خود او و در جمع

17.       نشان دادن موفقیت طلبه و ثمرات کار به او

18.       ایجاد احساس توانایی و امید به رسیدن به هدف (این حس که طلبه با تلاشی معقول به موفقیت خواهد رسید)[21]

19.       ایجاد احساس فایده‌مندی در دل طلاب

20.       ایجاد امید به آینده در دل طلاب

21.       پی‌گیری مباحثه دروس طلاب و گاهی حضور در مباحثه آنها

22.       رعایت مساوات در‌ ارتباط با طلاب (با طلبه ضعیف هم ارتباط داشته باشد)

23.       پرهیز از بیان مشکلات مادی خود به طلاب

24.       درک کامل مشکلات طلبه و تلاش برای رفع آن

25.       مشارکت دادن طلبه در کلاس

26.       استعدادسنجی طلبه و کمک به او برای موفقیت در انتخاب گرایش تخصصی

27.       به­روز تربیت کردن طلبه (مثلا طلبه که ادبیات عرب می‌آموزد باید مکالمه عربی و عربی جدید نیز بلد باشد).

28.       هدفمندکردن طلبه (به صورتی که طلبه بتواند قدم‌های بعدی حرکت خود را به خوبی ببیند)

29.       تشویق طلبه‌ای که نسبت به گذشته خود رشد نسبی داشته است (مسابقه با خود)

30.       دادن مسؤولیت به طلاب در حد توان و در محدوده درس

31.       تقویت روحیه تعهد در طلاب (اعتماد سازی)

32.       حفظ حرمت طلبه در مدرسه

33.       شخصیت دادن به طلبه در مدرسه و محل زندگی وی (شرکت در مراسمات و پذیرش دعوت، نام نیکو)

34.       ایجاد رقابت میان طلاب

35.       توجه ویژه به نخبگان کلاس

36.       نظارت مداوم بر کار طلاب تا احساس ارزشمندی کنند

37.    رعایت تنوع، استفاده از قالب‌های جدید و شکستن کلیشه‌های رایج، خصوصا برای طلاب مبتدی و جوان که روحیه نوگرا و تنوع‌جو دارند. [22]

38.       بهره‌گیری از شاگردان در امر تدریس و مباحث کمک آموزشی و رسیدگی به ضعیف‌ترها

د. در تدریس

39.       ساده گرفتن امتحانات میانی

40.       کاربردی نشان دادن دروس و بیان جایگاه مباحث

41.    آموزش‌های مهارت‌های درسی در حین درس (مانند مهارت مطالعه، مباحثه، تسهیل متن، یادداشت برداری، خلاصه نویسی، پژوهش، منبع‌شناسی)

42.       بیان ملموس کاربرد دروس و فواید یادگیری آن

43.       معرفی منابع کمکی برای تقویت بنیه علمی

44.       تشویق مادی و معنوی، نه سرکوفت

45.       برگزاری آزمون‌های با جایزه

46.       استفاده از امتحان به عنوان یکی از ابزارهای آموزشی، نه به قصد مچ‌گیری

47.       بدبین نکردن طلبه نسبت به کتاب درسی

48.       نشان دادن جایگاه علوم حوزه در میان علوم روز

49.       ایجاد گروه‌های علمی و پژوهشی در کلاس

50.       تنوع در روش درس

51.       تصحیح به موقع برگه‌های امتحانی

52.       مشاهده دفاتر و کتاب‌های طلاب و ارائه راهنمایی‌های لازم در مورد انجام تکالیف در دفتر و رسیدگی به کتاب درسی

 

3. راه‌های ایجاد انگیزه توسط مدیران و مسؤولان مدارس

الف. ویژگی‌های شخصی

1.          داشتن اخلاق معتدل و بدون افراط و تفریط

2.          رعایت وقار و متانت در مدرسه

3.          داشتن انگیزه فراوان و نشاط کافی

4.          سعه صدر مشهود و حوصله زیاد

5.          قدرت تدبیر و آینده‌نگری

6.          نسبت به مشکلات طلاب مدبّرانه برخورد کردن

7.          وفای به عهد نسبت به وعده و وعیدها

8.          خود را در معرض نقد دیگران قرار دادن

9.          رعایت کامل موازین اخلاقی و پای‌بندی به آداب اسلامی خصوصا نماز جماعت

10.       رعایت شؤون علمی و زیّ روحانیت و پرهیز از مظاهر دنیوی و مادّی گرایی

11.       شرکت در مراسم دعا و توسل

ب. برنامه‌ریزی

12.       تدوین چشم‌انداز چند ساله در سیستم آموزشی برای هدف‌گذاری صحیح آموزش

13.       تدبیر برای استفاده بیشتر از ظرفیت کارشناسان در برنامه‌های مرکز به جهت جلوگیری از رفت و برگشت‌های اضافی و آزمون و خطا

14.       ایجاد نظام تشویق و تنبیه مادی و معنوی

15.       فرهنگ‌سازی در رابطه با آداب و رسوم طلبگی: گویش، پوشش، تواضع و ...

16.       برنامه‌ریزی درسی بر پایه روش تدریس پژوهش‌محور

17.       گنجاندن ورزش در برنامه روزانه طلاب

18.       برگزاری اردوهای تفریحی، فرهنگی، آموزشی و توجیهی

19.       برنامه‌ریزی جهت اوقات فراغت طلاب در روزهای پایان هفته

20.       برنامه‌ریزی در امور معنوی مانند جلسات دعا و عزاداری همراه با القای معرفت و تذکرات اخلاقی

21.       دقت در برنامه غذایی مانند توزیع، میوه و غذاهای سالم

22.       دقت در امور تبلیغی و فرهنگی

23.       انعطاف برنامه آموزشی بر اساس نیاز طلاب

24.       تنظیم کارشناسانه ساعات درسی و استفاده بهینه از وقت (مثلا وقت‌های مرده برای دروس اصلی قرار داده نشود)

25.       جامعیت برنامه‌ها

26.       تنوع برنامه‌های فرهنگی و جانبی در مدرسه و اجرای طرح‌های متنوع

27.       تعادل در برنامه‌های مدرسه و دوری از برخوردهای انفعالی در سیستم آموزشی

28.    طراحی برنامه‌های فرهنگی سالم و مؤثر در کنار دروس نسبتا خشک، مانند مسابقات، جشن‌ها و برنامه‌های آموزشی جانبی مانند مکالمه عربی، انگلیسی، روش مطالعه و ...

29.       ایجاد واحد تربیت بدنی در مدارس و اهتمام به ورزش طلاب

30.       رعایت نشاط و خستگی طلبه در طول روز و تناسب کلاس‌ها با زمان آن

ج. اجرای برنامه و مدیریت

31.       هماهنگی عوامل آموزشی و تربیتی با همدیگر

32.       احتراز از اشتغالات متعدد و سنگین بیرونی از سوی مدیر مدرسه

33.       پرهیز از سفرهای زیارتی سیاحتی مکرر و غیبت طولانی از محل کار

34.       قاطعیت در برخورد با افراد متخلف و در صورت لزوم اخراج آنان

35.       حضور دائم در مدرسه و واگذار نکردن کارهای اساسی مدیریت به سایر افراد

36.       حفظ عزت نفس و احراز حلیّت کامل در جذب منابع مالی برای مدرسه

د. در ارتباط با استاد

37.       دقت در انتخاب استاد: علم، روش تدریس، اخلاق، وقت‌شناسی و نظم، لباس و ...

38.       جذب اساتید فعال و تلاش برای ارتقای کادر آموزشی مدرسه

39.       تأمین مادی استاد و جلوگیری از مشغولیت‌های روحی و جسمی مزاحم

40.       رسیدگی به نظم و انضباط اساتید و ایاب و ذهاب آنان

41.       برگزاری جلسات همفکری در طی سال با اساتید

42.       برخورد مؤدبانه و محترمانه با اساتید و بزرگ جلوه دادن آنها در چشم طلاب

43.       ارتباط مستمر با اساتید و پی‌گیری نقاط ضعف و قوت آنان

44.       مهارت‌افزایی اساتید به صورت مستمر و برگزاری کارگاه‌های آموزشی

هـ. در ارتباط با طلبه

45.       دقت در پذیرش صحیح طلاب

46.       ارتباط مستمر با طلاب در قالب اقامه نماز جماعت مدرسه یا یک جلسه منظم

47.       تشکیل جلسات مستمر با والدین طلاب

48.       ارتباط کتبی، تلفنی و حضوری با اولیای طلاب و حضور در منازل آنان

49.       برگزاری جلسات توجیهی و تبیین جایگاه حوزه برای همسران و خانواده طلاب

50.       تقدیر از همسران طلاب

51.       تشکیل جلسات مستمر ماهیانه با طلاب برای شنیدن مشکلاتشان

52.       حضور در منزل طلاب متأهل و رسیدگی به مشکلات آنان

53.       ارشاد طلاب و ایجاد انگیزه با رفتار و عمل

54.       ایجاد ارتباط صمیمی با طلاب در عین حفظ حرمت و جایگاه مدیریتی

55.       واگذاری بخشی از امور مدرسه به طلاب در قالب شورای طلاب

56.       توجه به ابتکارات و نوآوری‌های طلاب

57.       پی‌گیری مستمر امور طلاب (اقتصادی، روحی، خانوادگی و اجتماعی)

58.       تقویت روحیه کمک به دیگران و استادپروری از طریق واگذاری برخی از دروس به طلاب موفق

59.       برگزاری جلسات هم‌فکری و نظرخواهی مستمر نسبت به امور مدرسه از طلاب

60.       ارتباط مستمر با طلاب فارغ التحصیل مدرسه

61.       برخورد مناسب با طلبه خصوصا در اولین دیدار

62.       شخصیت دادن و مسؤولیت دادن به طلاب

63.       بزرگ نکردن دانشگاه در نظر طلاب

64.       اصالت دادن به علم و فرعی قرار دادن نمره و امتحان، نگاه به علم به عنوان یک عبادت

65.       تشویق طلاب نخبه، مؤثر و اهل قلم

66.       رعایت کامل عدالت و انصاف در برخورد با طلاب

67.       ارائه مشاوره اخلاقی و علمی به طلاب و پی‌گیری مشکلات آنان تا رفع کامل

68.       ارتباط بین خانواده‌های طلاب با هم و با مسؤولین مدرسه به جهت بالابردن انگیزه آنان

69.       ایجاد گروه‌های غیر علمی مثل هیأت‌های محلی یا گروه‌های کمک‌رسانی و تبلیغی در بین طلاب

70.       برخورد قاطع با طلاب ناکارآمد یا متخلف و اخراج بدون ملاحظه آنان در صورت لزوم

71.       استقبال از منتقدین نسبت به برنامه های مدرسه و تشویق آنان

72.       شناسایی استعدادها و توانایی‌های طلاب برای ایجاد روحیه مفید بودن و رقابت صحیح

73.       تشویق و تنبیه در مسائل علمی و رقابت سازی

74.       درک طلاب در مواقعی که واقعا مشکل دارند و پرهیز از سخت‌گیری بی‌مورد خصوصا در باره طلاب فعال و موفق

75.       میدان دادن به طلاب به گونه‌ای که ثمره تلاش­های خود را ببیند؛ مثلا صحبت بین‌الصلاتین، تبلیغ و ...

76.       گروه‌بندی طلاب زیر نظر یک سرگروه، جهت اشراف نسبت به امور طلاب

77.       هدایت تحصیلی طلاب برای انتخاب رشته تخصصی

78.       ترسیم آینده طلاب و تبیین وظایف سنگین آنان و آگاهی دادن نسبت به خلأهای موجود در اجتماع

و. برنامه‌ها و طرح‌ها

79.       دعوت از چهره‌های موفق حوزوی و غیر حوزوی به مدرسه

80.       برگزاری برنامه‌های انگیزشی مانند درس اخلاق

81.       ایجاد فضاهای ورزشی و تفریحی در مدارس علمیه

82.       رسیدگی به فضای مدرسه و ایجاد فضای مناسب و شاداب (ایجاد فضای سبز و...)

83.       تأمین امکانات آموزشی، ایجاد فضای آموزشی مناسب و کتابخانه غنیّ

84.       برگزاری اردوهای زیارتی، سیاحتی و آموزشی

85.       فراهم آوردن زمینه دیدار با علمای ربانی

86.       ارتباط با مدارس راهنمایی و دبیرستان از طریق ارسال طلاب موفق پایه‌های بالا برای معرفی حوزه

87.       تهیه ابزارهای آموزشی و کتب مفید و ارائه رایگان یا با تخفیف آن به طلاب

88.       ایجاد صندوق قرض‌الحسنه و ارائه تسهیلات به طلاب

89.       ارائه الگوی مناسب و در دسترس، نه دور از ذهن

90.       دیدار از مراکز آموزشی فرهنگی تحقیقاتی

91.       هماهنگی و ارتباط مدیر با مراکز درمانی و پزشکان متعهد و مجرّب

92.       اهتمام به برگزاری کلاس‌های جنبی مانند تفسیر قرآن و نهج البلاغه

93.       استفاده از هوای مطلوب بهار و تابستان برای دوره‌های آموزشی خارج از مدرسه

94.       در نظر گرفتن ساعتی در روز جهت مطالعات جنبی

95.       استفاده از کسانی که نیازهای جامعه به طلبه را درک کرده‌اند مانند مبلغین خارج از کشور، مسؤولین کشوری

 

4. راه‌های ایجاد انگیزه توسط مرکز مدیریت حوزه

الف. در ارتباط با پرسنل و مدیران

1.         انتخاب پرسنل دل‌سوز و مدیران کارآمد و خوش اخلاق

2.         استفاده از کادر مجرب و خبره در بدنه مرکز و استفاده از بزرگان در امور فکری

3.         استفاده از مشاوران متخصص، با تجربه و دلسوز

4.         تأمین امنیت شغلی مسؤولان، مدیران، پرسنل و اساتید

5.         رفع دغدغه‌های مالی اساتید، مدیران و پرسنل

6.         در صورت لزوم، تغییر در مدیریت مدارس و استفاده از مدیران جوان، خلاق و با انگیزه

7.         نظارت بر عملکرد پرسنل و مدیران

8.         ارتباط صمیمی و دل‌سوزانه با مدیران و اساتید

9.         برگزاری دوره ها و کارگاه­های آموزشی و مهارت افزایی برای مدیران و کادر اجرایی مدارس

10.      بازدید مسؤولان عالی مرکز مدیریت از مدارس و برگزاری جلسات پرسش و پاسخ با طلاب

ب. در ارتباط با طلاب و ارباب رجوع

11.      دقت نظر در گزینش طلاب و جذب نخبگان

12.      شخصیت دادن به طلبه و برخورد صحیح اسلامی

13.      بالابردن عزت نفس طلاب

14.      راهنمایی دقیق مراجعان و خدمت‌رسانی سریع و کامل

15.      ارتباط صمیمی و دل‌سوزانه با طلاب مدارس

16.      پرهیز از سرگردان ساختن طلاب

17.      دقت در حفظ نمرات و برگه‌های امتحانی

18.      تشویق مستمر طلاب نخبه و ممتاز

19.      قاطعیت در برخورد با طلاب متخلف و در صورت لزوم اخراج آنان نه انتقال از یک مدرسه به مدرسه دیگر

ج. قوانین و برنامه‌ها

20.      ترسیم چشم‌انداز دراز مدت برای حوزه

21.      تسهیل فرایندهای مدیریتی و کوتاه کردن گردش کار اداری

22.      اصلاح قوانین ناکارآمد و ناقص

23.      وحدت رویه در برنامه‌های مدارس

24.      ایجاد نظام آموزشی مرتب و منسجم

25.      برنامه‌ریزی مناسب با سطح طلاب سیکل و دیپلم و دانشگاهی

26.      سبُک سازی دروس سال اول و دوم خصوصا برای طلاب سیکل

د. اجرای برنامه

27.      دقت در اجرای برنامه‌ها و تعهد کافی در جریان به موقع امور

28.      هماهنگی بین اجزای مرکز مثلا پذیرش و آموزش

29.      تقسیم امکانات رفاهی و خدماتی متناسب با قابلیت‌ها و تخصص‌ها

30.      رعایت عدالت میان مدارس مرکز و شهرستان­ها

هـ. خدمات

31.      اعطای عادلانه امکانات میان مدارس

32.      تأمین نیازهای مالی و کمک آموزشی اساتید

33.      تأمین نیازهای مبرم و لازم طلاب

34.      تأمین نیازهای ورزشی از جمله اماکن ورزشی خاص طلاب

35.         کمک مالی برای برگزاری برنامه‌های علمی، فرهنگی، تفریحی، ورزشی، ‌و ...

و. طرح‌ها و برنامه‌ها

36.      برگزاری مسابقات علمی فرهنگی ورزشی

37.      کاهش ایام تعطیلی ‌حوزه

38.      بزرگداشت و نکوداشت بزرگان حوزه و انتقال سیره آنان به طلاب جوان

39.      افزودن درس راه و رسم طلبگی به برنامه طلاب خصوصا در سال اول

40.      افزودن مهارت‌های جانبی طلاب مانند نویسندگی و کامپیوتر و ...

41.      ایجاد یک واحد درسی پیرامون حوزه علمیه، پیشینه و بزرگان آن، انتظارات از حوزه و افق‌های فرارو

42.      جذب نخبه‌های حوزه و داشتن برنامه‌های خاص و مدوّن برای آنان

43.      ساده و روان‌سازی کتب درسی در عین حفظ غنای علمی آن

44.      رسیدگی به وضعیت مسکن طلاب

45.      به­کار‌گیری طلاب در آموزش و پرورش

46.      ایجاد مراکز درمانی تخصصی برای طلاب

47.      افزایش اساتید مدارس شهرستان‌ها

48.      وضع چارچوبی برای ازدواج طلاب از لحاظ سن و پایه و ...

49.      معرفی مدارس نمونه و طرح‌های برتر مدارس به مدارس دیگر

50.      برگزاری اردوهای علمی فرهنگی برای طلاب به همراه اساتید و مسؤولان

51.      برگزاری کارگاه ها و دوره‌های مهارت‌افزایی برای طلاب (روش تدریس، ‌تحقیق، مطالعه، تبلیغ، مشاوره و...)

52.      برگزاری دوره تثبیتی طلاب پایه اول قبل از شروع سال تحصیلی نه پس از شش ماه

53.      استعدادیابی و تخصصی شدن دروس از پایه ششم

54.      تفکیک بین طلاب سیکل و دیپلم

55.      تشویق و حمایت از طلاب موفق و نمونه (و اصلاح ملاک نمونه بودن)

56.      معرفی برترین‌های حوزه در رسانه‌های کشوری

57.      تشویق و حمایت از طلاب پژوهش­گر

58.      برگزاری جلسات توجیهی برای طلاب ورودی

59.      برگزاری درس اخلاق توسط مرکز مدیریت خصوصا در شهرستان‌ها

60.      برگزاری اردوهای علمی و تفریحی

61.      استانداردسازی فضای مدارس

62.      برگزاری المپیاد علمی

63.      دوره‌های مهارت طلبگی برای کل طلاب

 

گزارشی از مباحث ارائه شده در سومین نشست دانش افزایی معاونان تهذیب استانی حوزه های علمیه سراسر کشور با موضوع "تقویت انگیزه طلاب"

ارومیه- شهریور 1391

تدوین: مدیریت مطالعات تربیتی و فرهنگی معاونت تهذیب حوزه های علمیه

با همکاری جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای محمد عالم زاده نوری



[1]. تحف العقول، ص88.

[2]. الکافی، ج5، ص85.

[3]. الکافی، ج5، ص85.

[4]. الکافی، ج5، ص85.

[5]. الکافی، ج5، ص85.

[6]. الکافی، ج5، ص85.

[7]. الکافی، ج5، ص86.

[8]. من‏لایحضره‏الفقیه، ج3، ص168.

[9]. من‏لایحضره‏الفقیه، ج1، ص335.

[10]. الكافی، ج4، ص75.

[11]. الامالی للطوسی، ص17.

[12]. إقبال‏الأعمال، ص44

[13]. پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) در شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان اهل خود را بیدار نگاه می‌داشت و آنان را که خواب ربوده بود آب به صورتشان می‌پاشید. حضرت فاطمه (علیها السلام) نیز نمی‌گذاشت در این شب کسی از اهلش بخوابد و علاج می‌فرمود خواب آنان را به کمی طعام و آنان را برای احیای این شب مهیا می‌ساخت یعنی امر می‌فرمود که روز را استراحت کنند تا شب خوابشان نبرد. (مفاتیح الجنان، اعمال شب 23 ماه رمضان)

[14]. مانند دعاهای مأثوری که در صفحات گذشته بدان اشاره شد.

[15]. امام علی (علیه السلام) فرمودند: ما ضعف بدن عما قویت علیه النیه (من لایحضره الفقیه، ج4، ص400) جسم انسان از آنچه بدان نیت قوی تعلق گرفته ناتوان نیست.

[16]. امام کاظم (علیه السلام) می‌فرمایند: اجتهدوا فی أن یكون زمانكم أربع ساعات ساعة لمناجاة الله و ساعة لأمر المعاش و ساعة لمعاشرة الإخوان و الثقات الذین یعرفونكم عیوبكم و یخلصون لكم فی الباطن و ساعة تخلون فیها للذاتكم فی غیر محرم و بهذه الساعة تقدرون علی الثلاث ساعات (تحف‏العقول، ص410)

[17]. در دین اسلام نیز بدین امر اهتمام نشان داده شده است؛ فاستبقوا الخیرات (بقره: 148 و مائده: ‌48) سارعوا الی مغفره من ربکم (آل عمران: 133) سابقوا الی مغفره من ربکم (حدید: 21) والسابقون السابقون اولئک المقربون (واقعه: 10 و 11)

[18]. انسان مخلوق خود را دوست می‌دارد. وقتی که احساس کنیم که خودمان اثری تولید کرده‌ایم و فعالیتی داشته‌ایم نشاط بیشتری داریم.

[19]. هرچه کاری را به صورتی بهتر و کامل‌تر ارائه کنیم نسبت به آن علاقه‌مند‌تر هستیم. در مقابل هرگاه کاری را نیم‌بند و بدون سلیقه انجام دهیم نسبت به آن رغبت و علاقه کمتری داریم. همچنین باکلاس بودن کار و توجه به وجهه هنری و ذائقه زیبایی شناختی در انگیزه تأثیر دارد.

[20]. لذا اگر یکی از دوستان ما دچار این عارضه شد لازم است او را رها نکنیم و با برقراری ارتباط بیشتر و حال و احوال صمیمی او را درمان کنیم. کما این که ملاقات انسان مصیبت زده موجب تسلی خاطر و رهایی او از غصه است.

[21] اگر یک کار طوری ارائه شود که دست‌نایافتنی و دور از دسترس دیده شود، مخاطب از اول تصمیم به عمل و اقدام نمی‌گیرد. مثلا دستور مفصل نماز شب برای جوانی که تاکنون نماز شب نخوانده بسیار بزرگ و دور از دسترس تلقی می‌شود. به همین جهت لازم است در آغاز کار تنها به یک رکعت نماز وتر بدون مستحبات و ادعیه و قنوت تأکید شود.

[22] اگر معلم کلاس درس خود را در حیاط یا پشت بام مدرسه برقرار کند یا در اعطای جوایز یا پذیرایی نوآوری کند و از حدود تعارفات رسمی فراتر رود به شدت توجه شاگردان را جلب و انگیزه آنان را افزایش می‌دهد.